Przysłowia i powiedzenia stanowią część tradycji ludowej danego kraju lub regionu. Zwykle mają ukryte znaczenie, a ich treść może nawiązywać do wydarzeń historycznych, zwyczajów czy dawnych wierzeń. Jakie hiszpańskie przysłowia i powiedzenia warto poznać przed wyjazdem do tego kraju?
Hiszpańskie powiedzenia i przysłowia, które warto znać
Niektóre hiszpańskojęzyczne przysłowia i powiedzenia brzmią tak samo jak w Polsce (jak np. a quien madruga, Dios le ayuda – kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje). Inne nieco się różnią, ale mają podobne znaczenie. Są również takie porzekadła, które są charakterystyczne dla Hiszpanii, ponieważ mają swoje źródło w wydarzeniach historycznych tego kraju. Hiszpańskie powiedzenia uczą ważnych wartości (jak np. wytrwałości, wysiłku), a czasami bawią lub przestrzegają przed popełnianiem błędów. Warto je poznać i użyć np. na wakacjach na Wyspach Kanaryjskich, aby zaskoczyć swoich hiszpańskojęzycznych rozmówców.
Donde fueres, haz lo qu vieres / Gdziekolwiek pójdziesz, rób to, co widzisz
Hiszpańskie przysłowia często mają swoje wersje w innych językach. Powyższe to odpowiednik naszego „kiedy wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one” lub angielskiego ‘when in Rome do as the Romans do’ (kiedy jesteś w Rzymie, postępuj jak Rzymianie). To przysłowie mówi o tym, że należy dostosować się do zwyczajów, zachowań i norm panujących w danej grupie, a nie narzucać jej swoich własnych przekonań.
El que tiene boca se equivoca / Kto ma usta, ten popełnia błędy
Według tego powiedzenia błędy są czymś naturalnym i każdy je popełnia. Grunt, to być świadomym swoich błędów i próbować je naprawić. W Polsce mówi się w takich sytuacjach: błądzić jest rzeczą ludzką.
No se ganó Zamora en una hora / Nie zdobyto Zamory w godzinę
Hiszpańskie powiedzenia często mają swoje źródło w wydarzeniach historycznych. Powyższe nawiązuje do oblężenia Zamory, do którego doszło w XI wieku. Królestwo było oblegane przez siedem miesięcy przez króla Kastylii, który chciał zjednoczyć ziemie podzielone w wyniku testamentu ojca (ostatecznie król został zdradzony i poniósł śmierć, co zakończyło oblężenie). Powiedzenie jest odpowiednikiem polskiego „nie od razu Kraków zbudowano” i oznacza, że uzyskanie imponujących wyników wymaga cierpliwości i czasu.
A palabras necias, oídos sordos / Na głupie słowa, głuche uszy
To popularne powiedzenie uczy, że nie warto przywiązywać wagi do negatywnych słów, które mają na celu jedynie sprawienie przykrości swojemu rozmówcy. Zamiast wpadać w złość, lepiej pominąć je milczeniem i zwracać uwagę jedynie na konstruktywną krytykę.
El que lee mucho y anda mucho, ve mucho y sabe mucho / Kto dużo czyta i dużo chodzi, ten dużo widzi i dużo wie
Te słowa przypisuje się hiszpańskiemu pisarzowi Miguelowi de Cervantesowi, autorowi powieści o Don Kichocie z La Manchy. Według tego powiedzenia osoby, które odwiedzają wiele miejsc (zarówno w rzeczywistości, jak i w wyobraźni), posiadają dużą wiedzę.
Preguntando se llega a Roma / Pytając, dotrzesz do Rzymu
Jak już wiadomo, hiszpańskie powiedzenia i przysłowia mają swoje odpowiedniki w języku polskim. Znaczenie powyższego jest tożsame z naszym: „kto pyta, nie błądzi”. Powiedzenie to oznacza, że w razie braku pewności czy wiedzy najlepiej po prostu zapytać. Zadawanie pytań jest czymś naturalnym i pozytywnym, nie należy się tego wstydzić czy bać.
Quien fue a Sevilla, perdió su silla / Kto pojechał do Sevilli, ten stracił krzesło
Hiszpańskie przysłowia mogą opierać się na faktach historycznych i tak jest również w powyższym przykładzie. Powiedzenie to odnosi się do wydarzeń za panowania króla Henryka IV, gdy dwaj spokrewnieni arcybiskupi (wuj i siostrzeniec) zamienili się na pewien czas arcybiskupstwami – siostrzeniec pojechał do Sewilli, zaś wuj do Santiago de Compostela. Po pewnym czasie wuj wrócił do siebie, jednak jego siostrzeniec odmówił opuszczenia Sewilli. W powiedzeniu tym kryje się zatem przestroga przed dłuższą nieobecnością, ponieważ po naszym odejściu może pojawić się ktoś, kto zajmie nasze miejsce (np. w pracy).
El hábito no hace al monje / Zwyczaj nie czyni mnicha
Osoby, które chcą zapamiętać hiszpańskie powiedzenia, mogą powiązać powyższe z naszym: nie oceniaj książki po okładce. Według tego porzekadła wygląd zewnętrzny człowieka, a nawet pierwsze wrażenie nie muszą mieć pokrycia w rzeczywistości. Nie należy zatem oceniać nikogo na podstawie ubioru, fryzury czy innych cech zewnętrznych. Warto również uważać na pozorne gesty, które nie świadczą o prawdziwym charakterze człowieka.
Matar dos pájaros de un tiro / Zabić dwa ptaki jednym strzałem
Trzeba przyznać, że niektóre hiszpańskie przysłowia brzmią dość ciekawie, choć oczywiście nie należy odczytywać ich dosłownie. Zabić dwa ptaki jednym strzałem oznacza, że można załatwić dwie sprawy za jednym razem (np. wyjeżdżając na wakacje, można przy okazji odwiedzić rodzinę). Brzmi znajomo? Tak, ponieważ w Polsce można przecież upiec dwie pieczenie na jednym ogniu.
No se hizo la miel para la boca del asno / Miód nie jest dla osła
To dość brutalny sposób na uświadomienie kogoś, że coś jest dla niego nieosiągalne. W Polsce, gdy chcemy dobitnie powiedzieć drugiej osobie, że czegoś nie dostanie, mówimy często: nie dla psa kiełbasa.
Antes se coge al mentiroso que al cojo / Kłamcę można szybciej złapać niż kulawego
Hiszpańskie powiedzenia zwykle brzmią nieco inaczej niż w Polsce, ale w istocie mają taki sam przekaz. Powyższe to odpowiednik naszego: kłamstwo ma krótkie nogi. Oznacza, że kłamcę łatwo wykryć, np. z uwagi na nieścisłości lub sprzeczności w tym, co mówi. Można w ten sposób przestrzec kogoś przed mówieniem nieprawdy lub skomentować obnażone kłamstwo.
De tal palo, tal astilla / Jaki kij, taka drzazga
Powiedzenie jest hiszpańską wersją polskiego: jaki ojciec, taki syn. Odnosi się zatem do podobieństw pomiędzy rodzicami i ich dziećmi, które są zapisane w genach lub zostały nabyte poprzez wychowanie czy obserwację członków rodziny.
La curiosidad mato al gato / Ciekawość zabiła kota
Koty to bardzo ciekawskie zwierzęta, jednak hiszpańskie przysłowia (i nie tylko hiszpańskie) zwykle mają metaforyczne znaczenie. Powyższe jest przestrogą przed nadmiernym zainteresowaniem czymś, co nie powinno nas obchodzić. Nasza dociekliwość może mieć bowiem złe skutki (dla nas samych). W Polsce znana jest inna wersja tego przysłowia: ciekawość to pierwszy stopień do piekła.
El que algo quiere, algo le cuesta / Jeśli czegoś chcesz, będzie cię to kosztować
To przysłowie podkreśla wartość wysiłku w dążeniu do celu. Jeśli ktoś czegoś bardzo pragnie, wówczas osiągnięcie tego może wymagać ciężkiej pracy i konsekwentnego podejścia. Jest to zatem odpowiednik polskiego przysłowia: bez pracy nie ma kołaczy.
Al mal tiempo buena cara / Na złą pogodą, dobra twarz
Hiszpańskie powiedzenia przydają się w codziennym życiu i tak jest również w tym przypadku. Według powyższego warto zachować pozytywne nastawienie, nawet jeśli sprawy się komplikują. Gdy życie staje się trudne, nie należy się zniechęcać czy nadmiernie zamartwiać. Lepiej odważnie stawić czoła problemom, ponieważ no hoy mal que por bien no venga (nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło).
Martes 13, ni te cases, ni te embarques, ni de tu casa te apartes / We wtorek 13-go nie żeńcie się, nie wyruszajcie w podróż, nie opuszczajcie domu
Podobnie jak inne hiszpańskie przysłowia powyższe również nawiązuje do kultury tego kraju. Otóż wtorek 13-go w Hiszpanii (a także w Grecji i niektórych krajach Ameryki Łacińskiej) uważany jest za dzień przynoszący pecha i należy wówczas powstrzymać się od dużych przedsięwzięć. Oczywiście jest to jedynie mit, który nie ma podstaw naukowych. Prawdopodobnie chodzi o to, że wtorek jest poświęcony Marsowi, który jest rzymskim bogiem wojny, wściekłości i zniszczenia.